تبلیغات
کرد بلاگ

کرد بلاگ
له جه نه ت گه ر نه بی گولزارو باخ و کیوی کوردستان / ده بی جه نه ت نه بیژن چونکه جه نه ت خاکی کوردانه
قالب وبلاگ
نویسندگان
نظر سنجی
بنظر شما در عرصه هنر موسیقی کدامیک از استادان زیر دارای محبوبیت بیشتری هستند ؟







هنوز در زبان هورامی ترانه هایی وجود
دارند كه در ستایش آشور، زرتشت، و
آتشكدههای آن خوانده میشوند و سیاچمانه
 یكی از ترانههای دنیای پهناور موسیقی

 باستانی اورامان است. در كتاب برهان
 قاطع درباره وجه تسمیه هورامان نظریه
های متفاوت وجود دارد .میگوید اورامن

نوعی خوانندگی و گویندگی باشد و شعر
آن به زبان پهلوی است.

شمس قیس رازی صاحب كتاب المعجم فی معابیر الاشعار العجم (سده هفتم هجری) می­گوید: خوشترین آواز فهلویاتی است كه ملحونات آنرا اورامنان میخوانند و اهل دانش ملحونات این وزن را ترانه نام كردهاند و شعر مجرد آنرا دوبیتی خوانند. طبق گفته قیس رازی فهلویات یعنی اشعاری را كه با آواز خوانده میشده است لحن اورامن یا اورامنان گفتهاند:
لحن اورامی و بیت پهلوی

معنی سیاچمانه
سیاچمانه این نوای معروف و ملی و سنتی كرد كه مخصوص هورامانات است در ریتم به شیوهی هوره می­باشد. سیاچمانه تركیب دو واژه (سیاو) و (چم) و پسوند (انه) است سیاو همان معنای سیاه در زبان فارسی میباشد و چم معنای گوناگونی همچون چشم، رودخانه، بیشه كنار رودخانه، خم و خمیده دارد. اگر پاره دوم واژه سیاچمانه را (چمان) + (ه) نسبت در نظر بگیریم، خم شدن معنا میدهد. بنابراین عنوان این آواز میتوان سیاچشم، رودخانه سیاه و یا خم شدن سیاه (خمیده ناشی از غم و اندوه) معنی كرد. و رابطه آن با آواز بدرستی معلوم نیست مضمون متن سیاچمانه را معمولاً وصف طبیعت و غم و هجران و فراق تشكیل میدهد سیاچمانه دارای متن آزاد است. امروزه در مراسم خاصی اجرا نمیشود و میتواند در شرایط گوناگونی اجرا گردد. در مورد واژه سیاچمانه و خواستگاه آن نظرات متفاوتی ارائه شده است. از جمله سیاچمانه را جامه سیاه معنی كرده اند یعنی پاره دوم آنرا جهمهن + ه نسبت فرض كردهاند. و همان معنای جامه را در زبان فارسی را از آن استنباط كردهاند. یكی از خوانندگان قدیمی این نوا وجه تسمیه سیاچمانه را به این آواز چنین نقل كرده­است : آنچنان كه روایت شده سیاچمانه را اولین بار در حضور پیرشالیار كه به روایتی از مغان زرتشتی اورامان بوده است اجرا شده است و وی هنگام اجرا احتمالاً جامه سیاه به تن داشته و یا دستار وی سیاه رنگ بوده است. همچنین آن را آوازی در وصف سیاچشمان دانسته اند زیرا معنای سیاچشم نیز میدهد. احتمالاً سیاچمانه را بتوان به معنای خم شدن، چنبر زدن، به دلیل سوگواری معنا كرد. همچنان كه مراسن (چهمهر) چنین مفهومی را داراست. در لرستان مراسمی به نام چمر برگزارمیشود كه مراسم آیینی سوگواری است. ملودی كه با دهل و سرنا در این مراسم نواخته میشود چمرانه یا چمریانه نامیده میشود. همجواری دو منطقه لرستان و اورامان و تشابه عنوان سیاچمانه و چمر در تكرار واژه چم در هر دو با توجه به آنچه گفته شد احتمالاً ارتباط آنها را به هم قوت میبخشد. با توجه به لحن اندوهگین و خصوصیات ملودی آواز سیاچمانه و تقدس آن در نزد مردم اورامان این آواز را احتمالاً مرتبط با مراسم آیینی مذهبی میكند كه به تدریج فراموش شده است.


تاریخ سیاچمانه

1-
چنان كه از اشعار قانع برمیآید زبان اولیه اوستا هورامانی است. و مغان زرتشتی اوستا را با صدای زیبای هورامی دیروز كه شاید همان اورامن باشد قرائت كردهاند. و امروز موسیقی هورامان با ملودیهای افسرده و حزینش راز هزاران سال اندوه را درون خود دارد رازی كه از دیاری كهن سرزمین باستانی به نام اورامان و ملتی رنج دیده و زحمت كش به نام اورامی(هورامی) سخن میگوید. سیاچمانه هورامان را باید همانند تاریخ قدیمی و باستانی در ریشه و فرهنگ و هنر غنی كرد نگاه كرد. ریشه و تمدنی چهار هزار ساله كه میتواند هنر باستانی و غنی را به تمام جهان بنمایاند و هنر این ملت را به حال و آینده نشان بدهد همچنان كه گفته شد سیاچمانه در ریتم به شیوه هوره میباشد. طبق تاریخ زمانی كه خسرو پرویز ساسانی به منطقه اورامان آمده است باربد رامشگر و خواننده آن عصر آوازی را كه با خصوصیات این منطقه سازگاری داشته خوانده كه اورامن نام آن آهنگ بوده است و سیاچمانه امروزی را یادگار آن آواز میدانند . وگویند كه سیاچمانه 3740 سال پیش برای ستایش و راز و نیاز با زرتشت پیامبر تولد و جان گرفته، بعد از 2320 بار خواندن و زنده كردن در زیر بادی سیاه گم شده است. سیاچمانه كه توسط یوسف یاسكه مشهور گرد و غبار روی آن پاك شده و همانند یك گوشواره طلایی بر گوش تاریخ گوشآویز كردهاست. این پیشینه موسیقای اهورایی بعد از یوسف یاسكه هنرمندان اورامی بخصوص عثمان هورامی آنرا مجدداً زنده و همانند یك باغبان از این باغ رنگین محافظت نموده و میوههای شیرین آنرا چیده است . سیاچمانه بدون اغراق دلنشینترین آواز هورامی و شاید كردی است. از چند جنبه میتوان این آواز را موشكافی و آنالیز كرد. زیرا باید سیاچمانه را واقعاً احساس كرد تا بتوان درباره آن مطلبی گفته یا نوشته شود.
انواع سیاچمانه
سیاچمانه بیشتر به دو گونه شیخانه(عارفانه) و شاد (شیتانه) كه هر كدام به قسمتهای مختلف تقسیم می­شوند. اما آوازهای دیگری كه به آنها در لفظ عام سیاچمانه گفته میشود در اصل سیاچمانه نیستند، وردهبزم یا گوشی یا بزم خاو یا چپله و غیره به آنها گفته میشود. مثلاً آواز عروس آوردن كه بنام (باده باده) و سیاچمانه شادی (بزم و گیلای) كه آوازش نوعی خواندن مردمی است برای استقبال از شادی. سیاچمانه چهمهرهیی و شیون وزاری كه مردم را برای شیون و زاری كردن دعوت میكند(مانند قور پیوان) . سیاچمانه دیگر سحری است كه این نوع هم آوازی بخصوص دارد و مردم را از خواب بیدار میكند و آگاه كردن و خبردار كردن مردم و دعوت كردن آنها برای كار و تلاش، در فصلهای مختلف سیاچمانههای آمدن بهار، سیاچمانه شروع كردن جنگ، سیاچمانه خورشید و ماهگرفتگی از این قرارند. اما امروز اغلب این آوازها بصورت وردهبزاجرا می‌شوند.

سیاچمانه شادی همچنان كه از اسم آن در وصف خط و خال و زلف یار و بصورت عاشقانه و اوصاف یار خوانده میشود هر چند كه با این وجه از دایره ادب خارج نمیشود. بصورتی كه بهترین مضامین و اشعار عاشقانه چه از شعرای مشهور كرد و چه از خود هنرمند خوانده میشوند. نمونه سیاچمانه شاد مانند عرعرگیان، مینا وی و...

سیاچمانه شیخانه آوازی برای مجالسی عرفانی است. میدانیم كه در تمام ادیان بخصوص دین مبین اسلام عرفا و علمای مشهوری وجود داشته ودارند كه همانند چراغی راهنمایی آدمیان در ظلمات جهان بودهاند و این جهان هیچوقت از آن ابرار خالی نخواهد شدو هنرمندان بصورتهای مختلف چه نقاش و چه خطاط و چه نویسندگان و شعرا آنها را ستایش كردهاند و در این بین هنرمندان اورامی با آوازهای شیخانه اولیای الهی و شیوخ طریقت نقشبندی و قادری را كه در منطقه بیشترین پیرو را دارند مدح و ستایش میكنند. و این نوع سیاچمانهها یك نوع راز و نیاز و دعا به درگاه الهی هستند. دراویش در تكایا و خانقاهها به خواندن چنین سیاچمانههایی تبحر كامل دارند و در مواقع خاص بخصوص در ماه مولود حضرت رسول (ص)، در ماه رمضان و اعیاد دینی و اسلامی، و سنتهای محلی این سیاچمانه را میخوانند.مانند سیاچمانه گل علی لیل، لاوه لاوه، نازار گیان و... این سیاچمانه ها به صورتهای تندو كند (سریع) و (خاو) خوانده میشوند و ریتمها و طنین نوع موسیقی كه در آنها بكار میرود مختلف است.

سیاچمانه درهیی این سیاچمانه هم مخلوطی است از سیاچمانههای حزین و اشعار این سیاچمانه اغلب در مورد غم وغمباری و انواع شكارهایی كه در منطقه انجام میگیرند مانند كهلهههرز (شكار بز كوهی در اواخر پاییز و اوایل زمستان). این آوازها اغلب به صورت داستان وار بیان میشوند و گفتگو و مشاجره بین صیاد و شكار موضوع این داستانهاست و شكارچی به عاقبت خود بعد از شكار كمتر اندیشیدهاست این سیاچمانه اغلب افراد مسن و دوستداران طبیعیت به آنها علاقهمندند. در این زمان بیشتر اشعار مرحوم میرزا محمود مستوفی(محزون) كه در مدح محمدرشید بیگ لهونی و شكارگاه او سرودهاست را به صورت سیاچمانه درهیی می­خوانند، سیاچمانه درهیی بیشتر در فصل پاییز و برگریزان و فصل برداشت محصول خوانده میشود.

خصوصیات سیاچمانه درهیی آن است كه اغلب الفاظ و اسامی آنها همانند همدیگر میباشند تنها هنرمندان خبره میتوانند آنها را از همدیگر جدا و بصورت صحیح بخوانند مانندكاكة هةؤ- دیدَة دیدَة – خؤالَة دادَ و ...

اسامی سیاچمانه ها

دقیقاً نمیتوان گفت كه نام سیاچمانهها را چگونه انتخاب كردهاند بعضی وقتها كسانی كه یك آهنگ را برای اولین بار خواندهاند یا آنرا بیشتر و بهتر خواندهاند سیاچمانه را به نام آنها نامگذاری كردهاند مانند بزم كاك قادر ، بزم لالو خداكرم، بز رشه غلام، بزم قاله مراد، یا اینكه از كلماتی كه بیشتر در آن آوازها بكار رفته و هنرمندان مشهور بیشتر آن كلمات را بكار بردهاند اسم آنها انتخاب شدهاند. مانند سیاچمانه كژلآی، مینا داد، و یا اینكه اشعاری كه در اوایل آواز بكار میروند و هنرمندان مشهور مانند عثمان هورامی آنها را یا طبق عادت یا اینكه بیشتر با مضمون سیاجمانه ارتباط دارند یا از هنرمندان قبل از خود یاد گرفتهاند یا اسامی مكانها و هوارهای مشهور هورامان در ابیات آنها استفاده شده انتخاب شدهاند مانند سیاچمانه (بدَیة ثیَض ثیَضاو رِاو هةزارانی). بعضی وقتها نام سیاچمانه از نام گلها و درختهای مشهور گرفته شده است مانند سیاچمانه همیشه وهار، سیاچمانه عرعر.

اسامی چند تن از سیاچمانه خوانان مشهور هورامان

هنرمندان كرد همواره نقش سترگی در حفظ و ارتقای فرهنگ كردستان ایفا نمودهاند و در آن میان هنرمندان خطهی خرم و زیبای اورامان جایگاه ویژهای را به خود اختصاص دادهاند و در بسیاری از مقاطع تاریخی طلایهدار فرهنگ و هنر كردستان و اورامان بودهاند. در طول تاریخ اورامان خوانندگان مشهور زیادی در حافظه تاریخ آمده و رفتهاند كه سیاچمانه یا وردهبزم یا هر دو را خوانده اند اما كسانی كه نوای سیاچمانه را خواندهاند به نسبت كمتر بودهاند. افرادی كه در صده اخیر این نوا را خواندهاند مانند احمد مشهور به (ئه حمه دو نازاری)، مام حیدر، علی نوسودی، محمد جعفر نودشه ای، علی گلپی، كریم داریانی، قادر نادری،‌ محمد عبدالمجید، محمد حسین كیمنهای، جمیل احمدی(نوسودی)، شفیع كیمنهای، و استاد مشهور هورامان عثمان خالدی (كیمنهای مشهور به هورامی)،نمیتوان در مورد آوازهای اورامی و اورامان و سیاچمانه سخن گفته یا نوشته شود اما خدمتی را كه كاك عثمان در طول نیم قرن به سیا چمانه و به هورامان كردهاست را فراموش كرد. معدود هنرمندانی بوده و هستند كه هم سیاچمانه و هم وردهبزم وهم شیخانه و چپله و غیره را به خوبی بخوانند اما كاك عثمان هم استاد منحصر به فرد سیاچمانه به انواع مختلف آن چه شیخانه چه درهیی چه وردهبزم و چپله بوده وحتی هوره را به خوبی خوانده است . و به بقه شهل (كبك خوشآهنگ) هورامان مشهور گردیده است.ایشان یكهتاز آوازهای محلی هورامان است بسیاری را اعتقاد بر آن است كه سالها بباید تا مادر گیتی هنرمند دیگری همچون او بزاید . صدای دلنشین او در اعماق وجود هر اورای زبانی جای داردو عبارات و كلمات او ورد زبان هر زن و مرد هورامی است صدای ایشان جذابیت خاصی دارد. در زیر و بم كردن صدا استاد است. در انتخاب اشعار نغز و تعابیر فولكلور اصیل و مناسب استفاده نموده هرچند كه ایشان بیسوادند اما از ابیات شاعران تراز اول كردستان و اورامان در آوازهایش بهره میگیرد وانواع سیاچمانهها را كه از استادان قدیم بیاد دارد و چه خود ساخته را در نوارهای ماندگاری ضبط و پخش نمودهاست.بعلت تنوع و فراوانی شاید نتوان آماری از آوازهای ایشان بدرستی بیان كرد. در آوازهایش عشق به وطن زیبایی و نیكی به مردم را ستوده است. اما مدتی صدای ایشان خاموش است و مردم هورامان در آرزوی صدای ایشان در رنج هستند وجود ایشان و سایر هنرمندان عزیز هورامان بهترین استاد برای جوانانی است كه سیاچمانه میخوانند.متاسفانه گذر زمان روی موسیقی همه اقوام تاثیر داشته است.امروزه جوانان اورامی با آن شور و هیجان پیشین به موسیقی اصیل اورامی گوش نمی‌دهند و وابستگی جوانان اورامان به موسیقی اورامی خیلی كم شده و اغلب به موسیقی‌های جاز،پاپ،راك و عربی و تركی و هندی و... علاقه نشان می‌دهند و متأسفانه از آهنگ‌های اصیل اورامان غافل مانده و به موسیقی‌های بیگانه كه هیچ گونه جذابیت و سنخیت با هورامان و هورامانیان ندارد گوش فرا داده و آن را یاد می‌گیرند كه این امر در این اواخر به حد بالایی مشهود است و با این عمل یادگار كهن اوستایی را به فراموشی می‌سپارند، حتی گاهی از جوانان این مرزو بوم میشنویم كه میگویند اصلاً سیاچمانه چه میگوید ما علاقهای به آن نداریم. و یا آن را به تمسخر میگیرند. واقعاً مایه تعجب است كسی كه شعر مولوی و بیسارانی و سایر شعرا آن هم با زبان مادری و با آهنگ اهورایی را نادیده میگیرد این مایه تاسف و اندوه است .باعث تعجب است انسانهای تحصیل كرده‌ای نیز در این بین دیده می‌شوند كه این طرز فكر را داشته و به فرهنگ بومی خود بی توجه و علاقه‌ای ندارند.




طبقه بندی: بیشتر بدانیم،
[ جمعه 12 اسفند 1390 ] [ 06:40 ب.ظ ] [ یوسف یوسفی ]
.: Weblog Themes By Pichak :.

درباره وبلاگ


این وبلاگ به منظور آشنایی هموطنان عزیز با آداب ورسوم وچگونگی زندگی شخصیت های بزرگ کرد می باشدوهیچگونه هدف دیگری را دنبال نمی کند.لطفابرای هر چه بهتر شدن وبلاگ نظراتتون رو از اینجانب دریغ نکنید (باتشکر)

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب



برای نمایش تصاویر گالری كلیك كنید


دریافت كد گالری عكس در وب

>